Безгә 15 яшь
Россия буенча милли басмалар арасында иң зур тиражлы газета
Тираж — 35 000 экз.
“Бәллүр
каләм – 2013”тә
“Медиапроект” номинациясе
Язмалар исемлегенә күчү

Cолдатлар кайта

26 Апрель 2019 631
ХИКӘЯ
Әй, көне-төне солыда гына тотасы иде шушы Акъялны. Тазарып, чибәрләнеп китәр иде атна-ун көн эчендә. Көндез генә җигәсе иде аны. Төнлә йокласын, ял итсен иде. Күр инде, аяк өстеннән йоклап бара, бичара. Кабыргалары мичкә кыршаулары кебек бүселеп-бүселеп чыккан. Ыңгырчак астындагы ярыклардан кош очып чыгарлык. Камыты да буш. Таудан түбән төшкәндә, муенына аркылы килә.

Кабык төпле арбада ике малай һәм бер тимер мичкә. Арба тәгәрмәчләренең өзлексез ыңгырашуларына караганда, мичкә ярыйсы ук авыр булырга охшый.

Малайларның икесе дә яланбаш, яланаяк. Сүс дилбегә уң яктагы малай кулында. Анысы буйга да зуррак, төскә дә олымсарак күренә. Йөзе җитди. Күзләре уйчан.

Сул яктагы малай лаеш шулпасын азрак эчкән, ахры, тирә-юньне илтифатсыз гына күзәтеп бара. Чебиле аякларын селки, курнос борынын югары чөеп, төпсез зәңгәрлектән тургайлар эзли, йә булмаса, ерак басудагы ялгыз трактор гөрелтесенә колак салып бара, яисә, чыбыркы сабын тидереп, тәгәрмәч тырнакларын кырдыра, ара-тирә ат тоткан малайга сүз ката. Тегесе теләмичә генә җавап кайтара. Яисә иптәшенең сүзен бөтенләй колак яныннан уздырып җибәрә.

– Хәмис, дим, карале, Хәмис, бер-ике пот солы ашатсаң, мин әйтәм, танып та булмас иде Акъялны, ә!..

– Һе, әйттең, бер-ике пот солы...

– Ярты пот булса да әле, әйеме?..

– Соң... На, Акъял, на... Бөтенләй йоклады, кара!

– Арыган ул, Хәмис. Төнлә тырмага җиккәннәр аны.

– Беләм.

– Ярый инде крачинны апкайтып җиткерәлсә...

– Апкайта.

– МТС тагын бер трактор бирсә, чәчү ике-өч көндә бетәр иде инде, име, Хәмис?

– Бирер, тот капчыгыңны... Син генә иең ди...

– Әле берсен ничек бирделәр диген, име?

– Син бик күп сөйләшәсең, Бәхи. Җитәр инде.

– Саруны кайнатасың, диген...

– На, на, Акъял, кара инде, бөтенләй йоклады...

– Ишеттеңме, Хәмис, Кайбычта солдатлар кайта башлаган, ди.

– Кайбыч район үзәге бит ул...

– Шунда әтиең кайтып килсә, нишләр идең, Хәмис?

– Үлгән кеше ничек кайтсын...

Хәмис дилбегәне тарткалаган була. Аның керфекләре арасыннан берничә яшь бөртеге сыгылып чыга да ябык яңаклары буйлап иягенә тәгәри...

Һавада берөзлексез тургайлар сайрый. Әле яңарак кына нәфис яшел бөркәнчек ябынган каен урманы артында моңлы итеп поезд кычкырта. Арба тәгәрмәчләре авыр шыгырдый.

– Нимесне дә дөмектерделәр дөмектерүен, безнең әтиләр генә...

– Җитәр сәнә, Бәхи... На, на, Акъял, на!..

Корыган инешкә килеп җиткәч, малайлар, ярым җимерек күперне “хут” белән чыгып китәргә уйлап, икесе ике яктан Акъялны ашыктырырга керештеләр.

Акъял ныгытып баскан саен, күпер такталары шыгыр-шыгыр килде, субайлар чайкалды, бүрәнәләр дерелдәде. Ниһаять, Акъял, күпернең теге ягына чыгып, каты җиргә басты. Ал тәгәрмәчләр дә юл тузанында. Малайлар күперне хәвеф-хәтәрсез исән-сау чыгып җиттек, дип сөенгәннәр иде дә, булмады, иртәрәк шатланганнар икән: һич көтмәгәндә, күпер башындагы нәзек бүрәнәләр дөбер-шатыр берсе өстенә икенчесе килеп өелде, һәм арт тәгәрмәчләр икесе дә дырык итеп күпер ярыгына төшеп утырды. Акъял җилләнеп атлаган җиреннән чак кына егылмый калды. Камыт бавы суырылып чыкты, аркалык шартлап өзелде...

Бригадир ашыктырган иде. Тизрәк кайтырга карагыз, малайлар, тракторны гәрүчидән өзмәгез, дигән иде.

Малайлар Акъялны туарып яңадан җиктеләр. Арба артына күсәкләр тыгып, тәгәрмәчләрне кузгатырга тырышып карадылар.

– Менә шулай, менә шулай, – дип, тешләрен кысып, күсәкне каерды Хәмис.

Бәхи:
– Шулай булса була, диген, – дип, ябык иңбашы белән бар хәлгә арбаны этте.
Ал тәгәрмәчләр җиргә тимичә тартылды, камыт баулары шыгырдады. Дуга бөгәҗәләнеп килде. Акъял, әле генә су коенып чыккандай, манма су булды. Аның һәр мускулы кигәвен талаган чактагы шикелле дерелди, калтырана иде.

– На, Акъял, на, дим...

– Сукма, Хәмис, сукма. Күрәсең ич, хәле юк... Лутчы мин авылга йөгерим, кешеләр чакырып килим.

– Син әйләнеп килгәнче...

– Караңгы төшәр, диген... Әй, Хәмис, никләргә генә олы юлдан китмәдек икән?.. Анда кешеләр дә очрар иде. Әйләнгеч булса да, олы юл яхшы, дип, тикмәгә генә әйтми шул минем әби...

– Телеңә салынма әле, Бәхи, ачу килгән чагында. Әйдә, күтәр... На, Акъял, на...

– Хәмис, Хәмис, дим, карале, кара!

Малайлар икесе дә артларына борылдылар: яшь имәннәр күпереп утырган сөзәк үр өстеннән болайга таба яшел киемле бер солдат төшеп килә иде. Пилоткасын салып кулына тоткан. Аркасында капчыкмы, шинельме... Ялтыр итекләре тузанга буялган... Кем булыр бу? Малайлар бер минутка бар дөньяларын онытты. Күзләре зур ачылып, керфекләре хәрәкәтсез калды, аяк бармаклары тынычсызланып кыймылдады.

Менә солдат күпергә керде. Адымнары нинди нык, куллары нинди зур аның. Шулай буладыр инде ул фашистларны чәнчелдергән чын солдат! Шәмәхә күзләрендә йомшак елмаю. Маңгаенда җәрәхәт эзе. Әллә нәрсә дип кенә эндәште ул, малайлар искәрми калдылар. Капчыгын юл читенә салып куйды. Борыннары йомшаган малайларның башларыннан сыйпап узды, баткан тәгәрмәчләрне иелеп карады.

– Нык утыргансыз, – дип, бил каешын төзәтеп куйды. Аннары Акъял янына килде. Учын җәеп атның авызына шикәрме, сохари кисәгеме каптырды. Акъял да гаҗәпсенеп чит кешенең гимнастеркаларын, погоннарын иснәде һәм, ияген тәртә башына салып, “сез дә йөрисез ир кеше булып” дигәндәй, малайларга тешләрен ялтыратып алды.

Малайлар, эчләре-тышлары белән балкып, көлеп җибәрделәр. Солдат көлмәде. Дымланган күзләрен кысып, аз гына уйланып торды да җитез хәрәкәт белән арба астында аркылы-торкылы яткан нәзек бүрәнәләрнең берсен суырып чыгарды. Аны күчәр астына тыкты, бер башын, күпернең кай җиренәдер терәп, аска таба каера башлады. Баткан тәгәрмәчләр бер карыш чамасы күпер өстенә күтәрелделәр. Акъял, шуны гына көткәндәй, арбаны җан-фәрманга алга сөйрәп алып китте. Малайлар, ура кычкырып, солдатка рәхмәт әйтергә дә онытып, Акъял артыннан ташландылар.

– Дилбегәгезне карагыз, тә­гәрмәчкә уралмасын, – дип кычкырып калды солдат алар артыннан.

Тургай тавышы белән мөлдерәмә тулы яшел иңкүлек буенча, ак ялларын сибелдереп, ябык ат юырта, тимер мичкә дөбердәп бара, арба артына ябышып, такыр башлы ике малай йөгерә.

Әллә тургай җырыннан, әллә тугай яшеллегеннән, әллә малайлар көлүеннән исергән инде солдат – атлаган уңайга чайкалып-чайкалып китә. Үзе бертуктаусыз елмая, зур учлары белән әледән-әле күзләрен сөрткәли.

Офыклар зәп-зәңгәр. Биниһая якты кояш төшлек турысына якынлашып килә.


Фаил Шәфигуллин


* * *

"Акчарлак" газетасының архив саннарыннан алынды, 07 май 2015 № 19
Рубрика: ПРОЗА Автор:

Әлеге темага башка язмалар:

Безнең белән туры элемтә
Популяр язмалар
ӨСКӘ